Rat s Iranom kao veliki biznis: Koje američke i izraelske vojne kompanije trenutno zarađuju milijarde

Dok sukob s Iranom eskalira, najveće američke i izraelske vojne kompanije bilježe rekordne profite. Rast potražnje za raketama, dronovima, borbenim avionima i sofisticiranim sistemima protuzračne odbrane pogurao je dionice odbrambene industrije na historijske maksimume. Rat, koji već troši milijarde dolara, za proizvođače oružja postaje izuzetno unosan posao.

Američka vojna industrija ubrzava proizvodnju

Najveće američke odbrambene kompanije dogovorile su naglo povećanje proizvodnje oružja nakon sastanka u Bijeloj kući s predsjednikom Donaldom Trumpom. Na sastanku su učestvovali direktori kompanija RTX, ranije poznate kao Raytheon, Lockheed Martin, Boeing, Northrop Grumman, BAE Systems, L3Harris Missile Solutions i Honeywell Aerospace.

Ove kompanije već imaju narudžbe vrijedne milijarde dolara, često veće od bruto domaćeg proizvoda pojedinih država. Sjedinjene Američke Države su već najveći vojni potrošač na svijetu, s gotovo bilion dolara izdvojenih za odbranu 2025. godine, više nego narednih devet država zajedno. Plan administracije je povećati taj iznos na čak 1,5 biliona dolara do 2027.

Rat s Iranom već je potrošio milijarde dolara na oružje, a tržište reaguje rastom vrijednosti odbrambenih kompanija. Dionice Northrop Grummana porasle su oko pet posto, RTX-a oko 4,5 posto, a Lockheed Martina oko tri posto.

Oružje koje SAD koriste protiv Irana

Američka Centralna komanda navodi da operacija Epic Fury koristi više od dvadeset različitih oružanih sistema iz zraka, s mora, s kopna i iz sistema proturaketne odbrane.

Među ključnim oružjem su krstareće rakete Tomahawk, koje Pentagon koristi već tri decenije za napade dugog dometa. Lansiraju se s razarača klase Arleigh Burke u Arabijskom moru, a svaki brod može nositi više od 90 takvih projektila. Rakete lete nisko i velikom preciznošću izbjegavaju radare.

Prvi put u borbenim uslovima korištena je i raketa Precision Strike Missile, ispaljena iz sistema HIMARS. Ovaj projektil može pogoditi cilj udaljen do oko 400 kilometara.

Za odbranu od iranskih raketnih napada raspoređeni su sistemi Patriot i THAAD. Patriot presreće krstareće rakete i ciljeve na nižim visinama, dok THAAD uništava balističke rakete na velikim visinama u završnoj fazi leta, piše Aljazeera.

Rat dronovima i stealth avionima

U sukobu se koristi i nova generacija jeftinih napadačkih dronova. Sistem LUCAS, razvijen kao odgovor na iranske dronove Shahed, košta oko 35.000 dolara po jedinici i zamišljen je kao potrošno oružje. Za poređenje, dron MQ-9 Reaper košta i do 40 miliona dolara po letjelici.

Američke snage koriste i strateške bombardere B-1 i B-2, lovce F-15, F-22 i F-35 te bombe teške oko 900 kilograma za napade na iranske balističke baze i podzemne bunkere.

Elektronsko ratovanje provode avioni EA-18G Growler, koji ometaju radare i komunikacije, dok izviđačke misije obavljaju avioni P-8 Poseidon, E-3 Sentry AWACS i špijunski RC-135. Oni prate lansiranja iranskih raketa, radarske sisteme i vojne komunikacije.

Na moru ključnu ulogu imaju nosači aviona USS Abraham Lincoln i USS Gerald R. Ford, uz razarače s vođenim projektilima koji pružaju i ofanzivnu vatrenu moć i raketnu odbranu.

Ko proizvodi oružje korišteno u ratu

Veliki dio korištene vojne opreme proizvode najveće američke korporacije.

Boeing proizvodi bombardere B-1, lovce F-15, avione EA-18G Growler, patrolne avione P-8 Poseidon i izviđačke RC-135.

Northrop Grumman razvija stealth bombardere B-2 i radarsku tehnologiju za sistem AWACS.

Lockheed Martin proizvodi lovce F-35 i F-22, sistem THAAD, raketne sisteme HIMARS i projektile ATACMS i PrSM.

RTX, odnosno Raytheon, proizvodi krstareće rakete Tomahawk i sistem protuzračne odbrane Patriot.

SpektreWorks proizvodi napadačke dronove LUCAS, dok General Atomics razvija dronove MQ-9 Reaper.

Brodogradilište Huntington Ingalls Industries izgradilo je nosače aviona Abraham Lincoln i Gerald R. Ford.

Najveće vojne kompanije na svijetu

Prema podacima Stockholmskog međunarodnog instituta za istraživanje mira, sto najvećih vojnih kompanija na svijetu ostvarilo je 2024. godine prihod veći od 679 milijardi dolara.

Američke kompanije dominiraju s gotovo polovinom tog iznosa, oko 334 milijarde dolara. Slijede Kina s 88 milijardi, Velika Britanija s 52 milijarde, Rusija s 31 milijardom i Francuska s 26 milijardi dolara.

Među vodećim evropskim kompanijama nalaze se BAE Systems, Leonardo, Airbus, Thales i Rheinmetall, koje su također značajno povećale proizvodnju zbog rata u Ukrajini.

Najveći američki vojni izvođači

Na listi sto najvećih odbrambenih kompanija nalazi se 39 američkih firmi, znatno više nego iz bilo koje druge države.

Lockheed Martin je najveći svjetski proizvođač oružja, s prihodom od 68,4 milijarde dolara u 2024. godini. Kompanija proizvodi avione F-35, raketne sisteme i svemirske tehnologije, a ugovori s američkim Ministarstvom odbrane vrijedni su desetine milijardi dolara.

RTX je nastao spajanjem Raytheona i United Technologiesa i ostvario je 43,6 milijardi dolara prihoda iz vojnog sektora.

Northrop Grumman proizvodi stealth avione, svemirske sisteme i tehnologiju za modernizaciju nuklearnog arsenala, s 37,9 milijardi dolara prihoda iz odbrane.

General Dynamics razvija nuklearne podmornice, tenkove i oklopna vozila, a iz vojnog sektora ostvaruje 33,6 milijardi dolara.

Boeing, osnovan 1916. godine, pored civilnih aviona proizvodi i borbene letjelice, helikoptere Apache i Chinook te patrolni avion Poseidon, s više od 30 milijardi dolara prihoda iz odbrambenih programa.

Najveće izraelske vojne kompanije

Na listi sto najvećih odbrambenih kompanija nalaze se i tri izraelske firme, koje posljednjih godina bilježe snažan rast izvoza vojne tehnologije.

Elbit Systems je najveća izraelska odbrambena kompanija i specijalizirana je za dronove, nadzorne sisteme, vojnu elektroniku i optiku.

Israel Aerospace Industries razvija raketne odbrambene sisteme, satelite, borbene dronove i radarsku tehnologiju.

Rafael je kompanija koja stoji iza poznatog sistema protivraketne odbrane Iron Dome, kao i precizno navođenih projektila.

Globalna potrošnja na oružje naglo raste

Globalna vojna potrošnja porasla je 2024. godine za 9,4 posto i dostigla oko 2,7 biliona dolara. Članice NATO-a su se obavezale da će do 2035. povećati vojne budžete s dva na pet posto svog BDP-a.

Kako bi nadoknadile zalihe potrošene u ratovima u Ukrajini i na Bliskom istoku, vlade i vojske širom svijeta naručuju nove količine oružja. Veliki proizvođači zato ulažu milijarde u proširenje proizvodnje, što dodatno povećava vrijednost njihovih dionica.

Od 2023. do 2026. najveći rast vrijednosti na berzi zabilježila je kompanija RTX, čije su dionice porasle za oko 110 posto. Slijede Northrop Grumman sa 60 posto, General Dynamics s 57 posto, Lockheed Martin s 37 posto, dok je Boeing zabilježio rast od oko pet posto.